2019 was me het jaar wel. Vele van jullie snakken naar een adempauze om bij te komen van alle stikstof-, fosfaat- en klimaatellende. Tijd om alles weer eens goed te overdenken. Het is lovenswaardig dat er in 2019 een landbouwcollectief is gevormd en dat er serieus een plan is neergelegd om uit de stikstofcrisis te komen. Want als de shit maar groot genoeg is, dan kan de landbouw blijkbaar toch met een breedgedragen aanpak komen. Toch zijn de verschillen tussen boeren groot. Dat zie je aan de vorming van een Farmers Defence Force. En bij de vorige crisis, vlak voor de invoering van de fosfaatrechten, zagen we dat al bij het ontstaan van het Netwerk Grondig. We moesten denken aan de uitspraak van hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans, die zegt: “We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk”. Volgens Rotmans zijn er belangrijke veranderingen gaande zoals het verliezen van de macht van de gevestigde orde en het verdwijnen van duidelijke hokjes. Heel herkenbaar, want de gevestigde orde ligt onder vuur en weet zich niet meer te positioneren en te profileren in de discussies. Via sociale media vormen boeren op dit moment heel snel hun eigen netwerken. Waar vroeger dagen over vergaderd werd en de landbouw via regionale afdelingen met een zorgvuldig afgewogen gezamenlijk standpunt kwam richting Den Haag, leven we nu in de tijd van Twitter. Amerika is ons al voorgegaan, die hebben zelfs een president die het land regeert via Twitter, dus er staat ons nog wat te wachten.

Geen idee hoe de landbouw zich verder gaat ontwikkelen. Feit is minder boeren en steeds meer mensen die zich met de boer bemoeien. Feit is ook een toenemende diversiteit onder de boeren zelf en feit is dat het consumeren van zuivel en vlees in ons land meer onder druk komt te staan. We kunnen roepen dat we de meest efficiënte en klimaatvriendelijke sector van de wereld zijn, dan hebben we gelijk, maar gelijk krijgen is wat anders. Daartegenover komt al snel een verhaal dat zuivel consumeren het meest klimaatbelastend is. Feit blijft gelukkig ook dat iedereen moet eten en dat voedselproductie niet zonder boeren kan. Dat is geruststellend. Boeren en burgers hebben elkaar gewoon nodig. Landbouw en natuur kunnen ook niet zonder elkaar. En boeren kunnen dus zeker niet als enige worden aangesproken om het stikstof- of het klimaatprobleem aan te pakken terwijl de rest van de samenleving er vrolijk op los vliegt.

Alle sectoren moeten bijdragen maar het is lastig om te veranderen als het persoonlijk wordt. Waar word je gelukkig van? Wat zie je als toekomst voor jezelf? Voor je bedrijf? en voor de generaties na ons? Ons advies is dat iedereen daar eens een paar maanden de tijd voor neemt, even niet meer leeglopen op discussiefora, geen nieuwe visies, geen taskforces, geen manifesten en dan ergens in de lente maar weer eens opnieuw met alle partijen om tafel om de koers te bepalen.

Namens Boerenverstand wensen we jullie allen hele prettige feestdagen en een heel voorspoedig 2020! Daan, Wouter, Corine & Frank

20 december 2019
door Frank Verhoeven

Commententaren zijn gesloten.